Zed, Cursor of VS Code — de editor-oorlog

Je opent een nieuw project. De editor laadt. En ergens in die halve seconde tussen bestandsstructuur en eerste keystroke ligt een keuze die je productiviteit de komende maanden stuurt. Zed, Cursor en VS Code zijn alle drie competente editors — maar ze vertegenwoordigen radicaal verschillende antwoorden op dezelfde vraag: wat is de rol van AI in het dagelijks codewerk?

Drie filosofieën in één regel

VS Code gelooft dat de editor een platform is. Alles is een extensie, alles is configureerbaar, en de kracht zit in het ecosysteem van 50.000+ plugins dat zich decennialang heeft opgebouwd. GitHub Copilot is — hoe geavanceerd ook — in die filosofie gewoon een plug-in. De editor blijft neutraal.

Cursor gelooft dat AI de interface moet zijn. De editor is gebouwd om AI als eersteklas object te behandelen, niet als bijlage. Composer — het eigen frontier-model dat Cursor eind oktober 2025 lanceerde met Cursor 2.0 — vervangt het idee van "AI naast je code" door "AI die door je codebase navigeert, bestanden aanmaakt, scripts draait en conflicten voorkomt". De editor is een coördinatielaag voor agents.

Zed gelooft dat snelheid zelf een feature is. Het team, deels afkomstig van de Atom-editor bij GitHub, heeft alles in Rust herschreven en de rendering rechtstreeks op de GPU gezet via een eigen framework genaamd GPUI. Geen Electron, geen web-layer. Het resultaat: sub-milliseconde keystroke-latency, koude opstart onder de 500 milliseconden, consistent minder dan 500 MB RAM — ook bij een monorepo van 100.000 regels. AI is ingebouwd als optionele laag bovenop die kern, niet als vertrekpunt.

"VS Code is een platform. Cursor is een agent-orkestrator. Zed is een snelheidsmachine die toevallig ook AI spreekt."

Zed: native, open en verrassend compleet

Zed draait op macOS en Linux via Metal respectievelijk Vulkan — en heeft eind 2024 Windows-ondersteuning toegevoegd via DirectX 11. Dat is relevant: de platformkeuze is een directe uiting van de architectuurfilosofie. Geen abstractielagen, geen compatibility-shims. Tekst en UI worden gerenderd zoals een game-engine frames rendert.

De AI-integratie is evenwichtiger geworden dan het in het begin was. Zed ondersteunt Claude, GPT-4 en lokale modellen via een configureerbare provider-instelling in settings.json. Bijzonder: in 2025 lanceerde Zed een publieke bètaversie van Claude Code-integratie via het Agent Client Protocol (ACP) — een open standaard die Anthropic samen met Zed ontwikkelde zodat elke compatible agent naast de eerste-partij assistent kan draaien. Je kunt Claude Code letterlijk naast Zed's eigen AI-paneel open hebben staan, bestanden zien bewerken in real-time met volledige syntax highlighting en language server support, en wijzigingen per stuk goedkeuren in een multibuffer-view.

Wat Zed echt onderscheidt van beide concurrenten is de multiplayer-laag. Real-time collaborative editing is geen extensie maar core architectuur, gebouwd op CRDTs (Conflict-free Replicated Data Types). Een collega die inlogt op jouw project ziet jouw cursor, kan dezelfde bestanden bewerken en werkt in een gedeelde terminal — met end-to-end encryptie via Zed's relayservers. Latency is in de praktijk onmerkbaar. VS Code's Live Share voelt daartegen bolted-on; Cursor heeft het niet eens.

De keerzijde van Zed is het extensie-ecosysteem. Het bestaat, maar het is klein. Voor de meeste developers die werken met TypeScript, Rust, Go of Python is dat geen probleem — Zed bevat ingebouwde language servers voor die talen. Maar een niche debugger, een specifieke testrunner of een bedrijfsinterne toolchain-extensie zit waarschijnlijk niet in Zed's registry. Zed heeft in juni 2025 een native debugger toegevoegd; de uitbreiding naar meer talen is gaande, maar het gat met VS Code blijft voorlopig groot.

Cursor: opinionated en agentic

Cursor begon als een VS Code-fork, en dat is nog altijd de snelste manier om het te begrijpen. Alle VS Code-extensies werken. Je keybindings komen mee. De settings-structuur is identiek. De migratie kost een middag, niet een week.

Maar de werkelijke waarde van Cursor zit in de lagen die VS Code niet heeft. Codebase-indexing betekent dat de AI niet alleen de huidige file ziet maar ook de semantische structuur van je hele repository — imports, functies, interfaces, tests. Composer Mode, aanvankelijk een multi-file editor, is met Cursor 2.0 uitgegroeid tot een volwaardig agent-orkestratiesysteem: je kunt meerdere agents parallel laten draaien op dezelfde codebase, gesandboxed per workspace om bestandsconflicten te voorkomen. Het eigen Composer-model rapporteert een doorlooptijd van onder de 30 seconden voor de meeste agentic taken en is vier keer sneller dan vergelijkbare third-party modellen volgens Cursor's eigen benchmarks.

Automations — ook geïntroduceerd in Cursor 2.0 — laten je agents triggeren op events: een nieuwe branch, een mislukte test, een deployment. Dat is verder dan wat GitHub Copilot op dit moment doet, en het is de richting waar Cursor duidelijk naartoe beweegt: een omgeving waar AI geen suggesties doet maar taken overneemt.

De prijs is daar navenant bij. De Pro-abonnementen voor teams kosten bij intensief gebruik al snel €50–€100 per developer per maand. En Cursor bouwt inmiddels zijn eigen modellen (het Composer-model is proprietary, niet gebaseerd op OpenAI of Anthropic) — wat betekent dat je bij een product zit dat minder transparant is over wat er precies met je code gebeurt. Voor teams met compliance-vereisten is dat een punt van aandacht.

VS Code: de workhorse die niet van plan is te vertrekken

VS Code is in 2025 geen statisch product. GitHub Copilot heeft in het afgelopen jaar een Agent Mode gekregen die MCP-servers (Model Context Protocol) ondersteunt, automatisch subtaken identificeert en over meerdere bestanden tegelijk werkt. Doorvoer is met 2× verbeterd, retrieval met 37,6%, en de index-footprint is 8× kleiner geworden. In december 2025 rolde GPT-5.1-Codex-Max uit voor Copilot Pro+-gebruikers.

Wat VS Code's positie verdedigt is niet primair de AI — het is het ecosysteem en de Remote Development-stack. SSH-tunnels naar een server, devcontainers, WSL-integratie, GitHub Codespaces: allemaal first-party, allemaal volwassen. Als je code schrijft op een remote machine, in een container of via een cloudomgeving, is VS Code op dit moment de enige editor die dat comfortabel doet. Zed werkt lokaal; Cursor heeft beperkte devcontainer-ondersteuning.

De Electron-basis is het zwakste punt. Bij een grote TypeScript-monorepo met veel extensies actief loopt het RAM-gebruik richting de 2 GB. Opstarttijd is meetbaar trager dan Zed. Voor de meeste developers is dat acceptabel — het is een afweging die ze impliciet al jaren maken. Maar als je dagelijks werkt in grote codebases en latency of geheugendruk voelt, is dat geen cognitieve illusie.

Wat werkt voor welk soort werk

Voor solo-developers die snelle feedback-loops willen en niet afhankelijk zijn van een uitgebreid extensie-ecosysteem, is Zed de meest onderschatte keuze van dit moment. De editor is gratis, open source, en de AI-integratie met Claude Code via ACP is voor schrijftaken en refactoring-sessies bijzonder prettig — zeker als je ook de directe Claude Pro/Max-authenticatie gebruikt zonder aparte API-sleutel.

Voor developers die diep in agentic workflows willen, features als Composer centraal staan in hun dag en de VS Code-extensies die ze al gebruiken niet willen missen, is Cursor de logische keuze. De leercurve is laag omdat de basis vertrouwd is; de ceiling is hoog omdat de agent-infrastructuur ver ontwikkeld is. De prijs is reëel en moet tegenover productiviteitswinst worden afgewogen.

VS Code blijft het meest verstandige antwoord voor teams, remote-development-heavy workflows en iedereen die niche-tooling nodig heeft die simpelweg nergens anders bestaat. GitHub Copilot is geen mindere concurrent meer dan een jaar geleden — Agent Mode en MCP-support hebben het gat met Cursor kleiner gemaakt. Als je al een functionele VS Code-setup hebt en niet weet of je een switch moet maken, is het antwoord waarschijnlijk: nog niet.

Veelgestelde vragen

Kan ik Cursor en VS Code naast elkaar installeren?
Ja. Cursor is een fork van VS Code en conflicteert niet met een bestaande VS Code-installatie. Instellingen worden apart opgeslagen. Je kunt zelfs je VS Code-settings importeren via de Cursor setup-wizard.

Is Zed beschikbaar op Windows?
Ja, sinds eind 2024 draait Zed op Windows via DirectX 11. De Windows-versie is functioneel maar sommige features (zoals devcontainer-ondersteuning) zijn nog minder volwassen dan op macOS en Linux.

Werkt GitHub Copilot ook in Zed?
Zed heeft een eigen AI-integratie die Claude, GPT-4 en lokale modellen ondersteunt. GitHub Copilot als extensie is niet beschikbaar in Zed — dat is een VS Code-extensie. Wel kun je via Zed's configuratie elke OpenAI-compatibele API aanspreken.

Is Cursor veilig voor bedrijfscode?
Cursor verwerkt code via eigen servers voor codebase-indexing en Composer-taken. Er zijn enterprise-opties met privacy-modus en BYOK (Bring Your Own Key). Voor teams met strikte data-residency-vereisten verdient dit nader onderzoek voordat de editor productie-breed uitgerold wordt.

Wat kost Zed?
Zed is volledig gratis en open source (MIT-licentie). AI-features vergen een API-sleutel van je gekozen provider (Anthropic, OpenAI) of een Claude Pro/Max-account als je de Claude Code-integratie via ACP gebruikt.