Linux op Copilot+ laptops: waar staan we écht?

Drie weken lang was mijn Lenovo ThinkPad T14s Gen 6 — Snapdragon X Elite, 32 GB RAM, 1 TB NVMe — mijn enige werkmachine, maar dan met Fedora 41 erop in plaats van Windows 11. Het was een experiment dat ik mezelf had beloofd zodra de ARM64-ISO van Fedora stabiel genoeg leek. Wat ik aantrof, lag ergens tussen veelbelovend en ronduit frustrerend.

De hardware-keuze

Als je in 2026 een Copilot+-laptop koopt met het voornemen er Linux op te draaien, mag je je ogen niet sluiten voor de staat van de software-ondersteuning. De Snapdragon X Elite — Qualcomms antwoord op Apple Silicon — is op papier indrukwekkend: twaalf Oryon-kernen, een Adreno GPU die DirectX 12 aankan, en een Hexagon NPU goed voor 45 TOPS. In de praktijk volgt de Linux-ecosysteemondersteuning dat plaatje nog niet.

Ik koos bewust voor de ThinkPad T14s Gen 6 omdat Lenovo samenwerkt met Linaro en Qualcomm aan mainline kernel-ondersteuning. Dat is geen garantie op een probleemloze ervaring, maar het geeft meer hoop dan een willekeurig Asus- of Samsung-model waarbij het ACPI-BIOS nauwelijks is getest buiten Windows. Wie overweegt een laptop van een merk dat ACPI-tables alleen voor Windows heeft geschreven, doet er goed aan de Arch Linux ARM-wiki te raadplegen vóór de aankoop.

TUXEDO Computers — de Duitse fabrikant die als geen ander Linux-first laptops bouwt — kondigde eind november 2025 aan dat ze hun Snapdragon X Elite-project stopzetten na achttien maanden te hebben geploeterd. "De SoC bleek minder geschikt voor Linux dan verwacht," schreef het bedrijf. Geen BIOS-updates onder Linux, geen betrouwbare fanregeling, geen KVM-virtualisatie, USB4 die niet de beloften inlost en een batterijduur die ver onder de Windows-waarden zat. Dat was voor mij tegelijk een waarschuwing en een aanleiding: als een bedrijf dat professioneel Linux-hardware bouwt erin bezwijkt, wat gebeurt er dan met een consument die het zelf probeert?

Installatie en eerste botsingen

Fedora 41 ARM64 is niet het soort installatie waarbij je blind op "Volgende" klikt. Stap één is Secure Boot uitschakelen in het UEFI — standaard ingeschakeld, uiteraard. Stap twee: ontdekken dat de Fedora Media Writer niet weet wat hij moet doen met een AArch64-ISO op een x86 Windows-machine. Ik schreef het image handmatig weg met Rufus in DD-modus.

De bootloader laadde vlot, maar het eerste probleem diende zich meteen aan: het scherm bleef zwart na de GRUB-keuze. Oorzaak: de eDP-display-controller-initialisatie hapert op sommige ThinkPad T14s Gen 6-revisies met kernel 6.11. Na het toevoegen van de kernelparameter clk_ignore_unused aan de GRUB-commandolijn startte het systeem wél op, een workaround die ik terugvond in een GitHub-thread van een Lenovo-ingenieur die zelf Fedora draait.

WiFi werkte verrassend goed na installatie. De Qualcomm WCN785x-adapter wordt ondersteund via de ath12k-driver die in kernel 6.7 belandde. Bluetooth eveneens operationeel — tot aan de eerste slaapstand.

"Elke keer dat de laptop uit slaapstand terugkwam, was Bluetooth verdwenen. Niet uitgeschakeld — verdwenen. Een herstart loste het op, tot de volgende suspend."

Het suspend/resume-verhaal is het meest vermoeiende onderdeel van dit experiment. S3 deep sleep — de echte slaapstand waarbij de CPU stroom verliest — werkt niet. De laptop ondersteunt enkel S2idle (ook wel "modern standby" of "s0ix" genoemd), een hybride toestand waarbij de chip op minimaal vermogen blijft draaien. Op Windows is dit gepolijst; op Linux resulteert het in sporadisch wakker worden zonder aanleiding, een heet chassis na een nacht op de tas, en een batterij die van 80 naar 45 procent zakt terwijl je slaapt.

Dagelijks werk: waar het verrassend goed loopt

De twaalf Oryon-kernen zijn ook onder Linux geen slapende reuzen. Compileerwerk, ffmpeg-transcoding, Podman-containers — alles voelt snel aan. De CPU-frequentiescaling via cppc_cpufreq werkt correct, de cores schakelen vlot tussen energiezuinige en performante modi. Voor een tekstgebaseerde werkflow — code schrijven, SSH-sessies, documenten verwerken — is deze machine onder Fedora gewoon snel.

Wayland draait stabiel. GNOME 47 op Fedora 41 geeft geen problemen op het AArch64-platform. De Adreno 740 GPU heeft via Mesa een open-source Vulkan-driver (freedreno) die voor 2D-compositie en licht 3D-werk vlekkeloos functioneert. Wie hoopt op GPU-acceleratie voor AI-inferentie of videobewerking, wordt teleurgesteld — maar als desktopomgeving werkt het prima.

Firefox en Chromium zijn allebei beschikbaar als native AArch64-pakketten in de Fedora-repo's. Electron-applicaties draaien ook native AArch64 mits de flatpak of rpm dat ondersteunt. Visual Studio Code via de officiële Microsoft-repo vereist nog de x86-emulatie via de box64-laag, want Microsoft levert geen rpm voor aarch64 — een kleine ergernis.

Afdrukken werkte nadat ik CUPS had geconfigureerd. Mijn HP LaserJet werd herkend via IPP Everywhere; geen extra driver nodig. Verrassend goed voor iets wat ik eerder al had doodverklaard.

Wat nog niet werkt — en wat vermoedelijk lang niet werkt

De lijst is eerlijk gezegd lang genoeg om te tellen.

GPU-acceleratie voor video: hardwaredecoding via VA-API of VDPAU werkt niet. Elke videostream wordt software-gedecodeerd. Op een Full HD YouTube-video in Firefox zat het CPU-gebruik op 35 procent per kern. Op een 4K-stream werd het laptop warm genoeg om de ventilator constant te laten draaien. De Adreno-videocodec-driver (v4l2-codec) staat op de roadmap van de Mesa/freedreno-ontwikkelaars, maar was in maart 2026 nog niet bruikbaar.

NPU/Hexagon: het is duidelijk dat Qualcomm de Hexagon DSP-headers niet open-source wil vrijgeven. Zonder die headers is er geen Linux-driver die de 45 TOPS NPU aanspreekt. Qualcomm sloot die deur eind 2025 nadrukkelijk. Wie een Copilot+-laptop koopt vanwege de NPU-capaciteiten voor lokale AI-inferentie, kan die onder Linux vergeten. In Windows werkt Copilot+ met volledige NPU-acceleratie; onder Linux heeft die chip hetzelfde nut als een mooi ontworpen paperweight.

Slaapstand en batterijduur: dit is het dealbreaker-punt voor dagelijks gebruik onderweg. Drie weken lang heb ik de laptop elke avond opgeladen omdat ik erop kon rekenen dat hij leeg was bij het ontgrendelen. Op Windows haalt de T14s Gen 6 veertien à zestien uur; op Fedora haalde ik zeven à acht uur bij normaal gebruik, en minder als ik hem 's nachts in standby liet.

Fanregeling: de ventilator draait op één snelheid — hard — tenzij de chip volledig inactief is. Er is geen werkende ACPI-interface voor thermisch beheer die vergelijkbaar is met wat Windows krijgt. De laptop wordt warmer dan nodig bij lichte taken.

Dual-boot complexiteit: teruggaan naar Windows verloopt niet via een gewone grub-entry. De ARM-versie van Windows 11 gebruikt een ander bootmechanisme (BCD via UEFI) dat conflicteert met GRUB op sommige firmwareversies. Ik heb uiteindelijk rEFInd als tussenlaag geïnstalleerd, wat werkt, maar niet de ervaring is die je verwacht van een moderne laptop.

Waar gaat dit naartoe?

Het beeld dat zich aftekent na drie weken is genuanceerd. De basis — WiFi, Bluetooth (buiten suspend), USB-A, audio, het scherm — werkt. De kernel-ondersteuning voor het Snapdragon X-platform groeit gestaag: elke release van 6.8 tot 6.13 voegde stukken toe. Linaro en Qualcomm-engineers pushen actief patches upstream. Ubuntu 25.10 heeft een apart X1E-kernelpakket met backports specifiek voor Copilot+-hardware.

Maar de fundamentele tekortkomingen — de NPU, videocodering, fatsoenlijke powermanagement — zijn geen bugs die een patchrelease oplost. De NPU is een politieke beslissing. De powermanagement vereist diepgaande ACPI-tabel-samenwerking met Qualcomm en de OEM. TUXEDO's aftocht is geen aankondiging van het einde; het is een eerlijk signaal dat de huidige stand van zaken niet volstaat voor iemand die productief wil zijn.

Voor een ontwikkelaar met een vaste werkplek, een externe monitor, geen nood aan suspend-en-resume en geen verwachtingen rond NPU-acceleratie: het is verrassend bruikbaar. Voor wie de laptop meeneemt in een tas en 's avonds verwacht dat de batterij er nog in zit: wacht op Snapdragon X2 of op een ARM-laptop van een fabrikant die bewezen heeft Linux te begrijpen.