Op de Technologiepark-Zwijnaarde-campus in Gent lopen elke dag onderzoekers langs serverracks die draaien op chips die nog vijf jaar geleden sciencefiction waren. imec, het Leuvense maar ook in Gent zwaar aanwezige onderzoeksinstituut, werkt er aan processtechnologieën die zowel x86- als ARM-chips vooruithelpen. De vraag die steeds luider klinkt in de gangen: heeft x86 die vooruitgang nog nodig om te overleven?

Wat er eigenlijk aan de hand is in de chipindustrie

Als je aan een ontwikkelaar in 2020 vroeg of x86 over vijf jaar nog dominant zou zijn, kreeg je waarschijnlijk een schouderophaal. Vandaag kijk je naar een ander landschap. ARM overschreed in 2024 de 10 procent marktaandeel in notebooks en servers tegelijk — een mijlpaal die analisten een paar jaar eerder pas voor 2027 of 2028 verwachtten. Tegen 2029 voorspelt onderzoeksbureau ABI Research een aandeel van 40 procent in de laptopmarkt voor ARM-gebaseerde chips. Dat is geen niche meer, dat is een herpositionering van de hele industrie.

Maar voor je x86 voorbarig ten grave draagt: de servermarkt, waar het echte geld circuleert, vertelt een genuanceerder verhaal. Intel en AMD beheersen nog steeds meer dan 75 procent van de datacenter-CPU-verkoop. ARM Holdings kondigde vorig jaar zelfverzekerd aan dat het 50 procent van de datacentermarkt wil veroveren — een claim die analisten ruim bijsneden naar een realistische 20 tot 23 procent voor 2025. Dat is indrukwekkend, maar het is geen doodsteek.

De spanning zit hem in de aard van de groei. ARM wint niet door beter te zijn in de taken waarvoor x86 ontworpen is. ARM wint omdat de taken zelf veranderen.

Gent als meetpunt: imec en de volgende procesgeneratie

imec's onderzoeksagenda is geen toevallige spiegel van de industrie. Het instituut werkt in 2025 samen met 26 Europese universitaire groepen aan wat het "CMOS 2.0" noemt — een roadmap die chipschaling voorbij de grenzen van klassieke siliciumtransistoren duwt. Daarin zitten 2D-materialen op basis van overgangsmetaaldichalcogeniden, nanosheet-architecturen, en geïntegreerde fotonicaoplossingen waarbij licht data transporteert in plaats van elektronen.

Op VLSI 2025 presenteerden imec en Gentse onderzoekspartner IDLab een 7-bit Digital-to-Analog Converter die 150 gigasamples per seconde haalt op een 5nm FinFET-proces — met PAM-4-modulatie goed voor 300 gigabit per seconde. Dat zijn geen chips voor je laptop. Dat zijn chips voor de infrastructuur waarop je laptop leunt.

De bredere les: de procesgeneraties die imec ontwikkelt, zijn architectuur-agnostisch. Een 2nm-node is niet inherent beter voor ARM dan voor x86. Intel maakt zijn eigen nodes, TSMC bakt Apple Silicon én AMD's datacenter-GPU's op dezelfde fabriekslijnen. De strijd om marktaandeel speelt zich dus niet af op fabrieksniveau — die is al lang gecommercaliseerd. Ze speelt zich af op architectuur- en ecosysteemniveau.

"De procesgeneraties die imec ontwikkelt, zijn architectuur-agnostisch. De strijd om marktaandeel speelt zich niet af in de fabriek — maar in het ecosysteem."

Apple laat zien wat mogelijk is, Qualcomm bewijst dat het schaalt

De meest concrete aanval op x86's dominantie in de consumentenmarkt begon niet in een serverhal maar in een dun aluminium laptop. Apple's M1 toonde in 2020 aan dat een ARM-chip op gelijke of hogere prestaties kon zitten terwijl hij een fractie van het vermogen verbruikt. Vier generaties later is het voordeel alleen maar scherper geworden. MacBooks met M4 halen in het echt 18 tot 24 uur batterijduur bij mixed workloads — vergelijk dat met de 10 tot 14 uur van concurrerende Intel-machines. Dat is geen procent hier of daar; dat is een andere productcategorie.

Het architecturale fundament is intussen bekend: ARM's RISC-instruktieset vereist minder siliciumoppervlak voor instructiedecoding. Apple's unified memory-architectuur — waarbij CPU, GPU, Neural Engine en geheugen op één die zitten — elimineert de latentie van bus-kommunikatie. En de Apple M4 Ultra haalt in Geekbench single-core scores die geen x86-chip in diezelfde meting bijhoudt, terwijl het pakket significant minder watt trekt.

Wat Apple bewees voor het premium-segment, probeert Qualcomm nu voor het brede Windows-ecosysteem te herhalen. De Snapdragon X Elite haalde bij lancering gemengde resultaten — goede efficiëntie, wankele software-compatibiliteit. De tweede generatie, de Snapdragon X2 Elite Extreme die in late 2025 aankondigde, toont echter forse stappen: 18 Oryon-kernen op TSMC's 3nm N3X-node, 48 GB on-package geheugen op een 192-bit bus, en een Geekbench 6 multi-core score van 23.491 — 50 procent boven de eerste generatie. De NPU haalt 80 TOPS voor on-device AI-inferentie.

Voor een ontwikkelaar in de buurt van het Gents Universitair Ziekenhuis die dagelijks compileert op een Windows-machine en soms moet uitleggen waarom zijn ARM-laptop bepaalde legacy tools weigert: dat probleem is kleiner dan twee jaar geleden, maar het is nog niet weg. Rosetta 2 bestaat niet voor Windows. De x86-emulatieprestaties op Snapdragon zijn verbeterd, maar native recompilatie door softwareontwikkelaars verloopt traag.

Intel trekt terug maar geeft niet op

Intel heeft de druk gevoeld. Arrow Lake — de Core Ultra 200S-serie die in oktober 2024 uitkwam — was de eerste grote x86-architectuurherziening die expliciet efficiëntie boven ruwe kloksnelheid plaatste. SMT werd uit de P-cores gehaald, een controversiële keuze die de diegrootte reduceert en het vermogensverbruik drukt. De Arrow Lake Refresh uit maart 2026 voegde extra E-cores toe per SKU en verhoogde native DDR5-ondersteuning naar 7200 MT/s.

In de servermarkt speelt Intel een ander spel. Xeon beheert nog steeds ruwweg 72 procent van de x86-servercpumarkt, AMD pakt zo'n 27 tot 30 procent. ARM-serverchips — via AWS Graviton, Ampere Altra, en een groeiend aantal Chinese fabrikanten — claimen samen 15 tot 20 procent van de datacentermarkt. AWS Graviton5, aangekondigd in december 2025 met tot 192 kernen per chip, is een serieus argument voor workloads die schalen met kernenaantal. Amazon verwerkte Prime Day 2025 voor meer dan 40 procent van de EC2-compute via Graviton-instances, met een kostenvoordeel van gemiddeld 20 tot 40 procent ten opzichte van vergelijkbare x86-instances.

Dat kostenargument is voor enterprise-cloudklanten steeds moeilijker te negeren. Maar het geldt niet universeel. Workloads die afhangen van x86-specifieke instructiesets (AVX-512, bepaalde cryptografie-extensies), legacy software stacks, of nauwe integratie met Windows Server-licentiemodellen, blijven op x86. De migratiefrictie is reëel en substantieel.

Waar x86 over vijf jaar staat

Als je in 2030 terugkijkt op deze periode, zie je waarschijnlijk geen winnaar en geen verliezer in de klassieke zin. x86 verliest marktaandeel in dunne laptops, in edge-computing, en in cloud-workloads die schaalbaar zijn op ARM. ARM wint die segmenten. Maar de datacenters draaien nog steeds voor een meerderheid op x86-compatible architectuur, de gaming-pc-markt is nagenoeg exclusief x86, en de enorme installed base van enterprise-software geeft x86 een grachtensysteem dat jaren standhoudt.

De interessantere vraag is wat er in het midden gebeurt — de werkplek-pc, de developer-machine, de engineering-workstation. Daar loopt het gevecht nu. Apple heeft het premiumsegment al gewonnen. Qualcomm vecht voor Windows-laptops onder de duizend euro. Intel en AMD voeren via efficiëntie-architecturen precies het tegenoffensief dat nodig is om te voorkomen dat de grafiek van ABI Research — 40 procent ARM-aandeel in notebooks in 2029 — nog conservatiever blijkt dan gedacht.

In Gent, op de campus van imec, werken onderzoekers aan chiparchitecturen die beide kampen gaan bedienen. De volgende procesgeneratie is niet het monopolie van ARM of x86. Het is een gedeelde infrastructuur. Wie die het best omzet in producten die mensen willen kopen — en ontwikkelaars willen targeten — wint de volgende ronde. De uitkomst van die ronde is nog niet geschreven.

Veelgestelde vragen

Kan Windows-software gewoon draaien op een ARM-laptop?
Steeds beter, maar niet altijd. Qualcomm's Snapdragon X Elite gebruikt Prism, een x86-emulatilaag, voor apps zonder ARM-native versie. Lichte en middelzware applicaties draaien doorgaans acceptabel; zware professionele software of diepgewortelde systeemtools kunnen problemen geven. Microsoft en softwareleveranciers werken aan native ARM64-versies, maar de situatie is ongelijk per applicatie.

Is ARM de reden waarom Apple MacBooks zoveel langer meegaan op batterij?
Voor een groot deel wel. De unified memory-architectuur en het zuinige RISC-instruktieprofiel dragen significant bij. Maar ook Apple's strenge integratie van hardware en software speelt een rol — macOS is diep geoptimaliseerd voor M-serie chips op een manier die Windows dat op generieke ARM-hardware niet kan zijn.

Betekent AWS Graviton dat bedrijven hun servers moeten hercompileren?
Ja, voor gecompileerde binaries wel. Geïnterpreteerde talen zoals Python, Java (JVM) en Node.js draaien in principe zonder aanpassingen op Graviton. C/C++, Rust en Go-applicaties moeten voor ARM64 gecompileerd worden. Voor containers is de overstap relatief behapbaar; monolithische applicaties vereisen meer werk.

Heeft imec ook een locatie in Gent?
imec's hoofdkwartier staat in Leuven, maar het instituut is intensief verweven met Universiteit Gent via gezamenlijke onderzoeksgroepen zoals IDLab en de Photonics Research Group. Veel onderzoek dat officieel onder de imec-vlag valt, wordt uitgevoerd door Gentse onderzoekers op de UGent-campus en op de Technologiepark-locatie in Zwijnaarde.

Wanneer zal ARM meer dan de helft van alle pc-chips uitmaken?
Analisten van ABI Research projecteren 40 procent ARM-aandeel in notebooks in 2029, met 52 procent van de omzet in datzelfde jaar — hogere marges op ARM. Voor de totale pc-markt inclusief desktop en werkstation blijft x86 tot zeker 2030 dominant. Een absolute meerderheid voor ARM over alle segmenten samen is op korte termijn niet realistisch.